Oyun Terapisi

Yetişkinler dertlerini konuşarak anlatır; çocuklar ise oynayarak. Kardeşi doğduktan sonra huysuzlaşan dört yaşındaki bir çocuk, oyuncak bebeği beşikten çıkarıp kutuya koyar. Anne babası boşanan yedi yaşındaki bir çocuk, oyuncak evin içinde iki ayrı oda kurar ve figürleri durmadan bir odadan diğerine taşır. Bu sahneler rastgele değildir; çocuk iç dünyasını, kelimelere dökemediği karmaşayı oyunun diliyle dışarı vurur. Oyun terapisi, eğitimli bir terapistin bu dili anlayıp çocukla aynı dilden konuştuğu bir terapi yöntemidir. En çok okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarla, yaklaşık on bir on iki yaşına kadar tercih edilir.

Hangi durumlarda başvurulur?

• Sık ve yoğun öfke nöbetleri, vurma, eşyaları fırlatma
• Kreş ya da okul kapısında anne babadan ayrılamama
• Gece korkuları, kâbuslar, kendi yatağında uyuyamama
• Altını yeniden ıslatma, parmak emme gibi daha küçük yaşlara özgü davranışlara dönüş
• Ailede ayrılık, yeni bir şehre geçiş, eve yeni bir bebeğin gelmesi ya da bir yakının ölümünün ardından durgunlaşma
• Arkadaşlarıyla oynamakta, sırasını beklemekte, paylaşmakta güçlük
• Doktorun bedensel bir neden bulamadığı karın ve baş ağrıları
• Kaza, deprem, ameliyat gibi korkutucu bir deneyim sonrası değişen davranışlar
• Aşırı utangaçlık ya da yaşına göre yoğun korkular

Oyun odası ve malzemeleri

Oyun odasındaki her oyuncağın bir amacı vardır. Bebek evi ve aile figürleri, çocuğun evdeki ilişkileri canlandırmasına olanak tanır. El kuklaları, doğrudan söylenemeyeni bir karakterin ağzından söyletir. Kum havuzu ve minyatür figürlerle çocuk iç dünyasını küçük bir sahneye dönüştürür. Boyalar, kil ve oyun hamuru öfkeyi, üzüntüyü ya da sevinci elle şekillendirmeyi sağlar. Oyuncak doktor çantası, hayvanlar, arabalar ve askerler ise korku, güç ve kontrol temalarının oynanmasına yer açar. Odanın düzeni her seansta aynıdır; bu öngörülebilirlik çocuğa güven verir.

Çocuk merkezli ve yapılandırılmış oyun

Çocuk merkezli oyun terapisinde çocuk neyle ve nasıl oynayacağını kendisi seçer. Terapist kuralları koymaz, hikâyeyi çocuk yazar; terapist ise anlatıcıdır: Oyunda olanı ve o an hissedilen duyguyu yüksek sesle adlandırır, yalnızca güvenlik için sınır koyar ve çocuğun kendi çıkış yolunu bulmasını sabırla bekler. "Aslan çok sinirlendi, herkesi kovalıyor" gibi basit bir yansıtma bile çocuğa duygusunun görüldüğünü hissettirir.

Yapılandırılmış oyunda ise terapist belirli bir amaca yönelik oyunlar önerir: kaygılı bir çocukla cesaret basamakları, sinirlendiğinde kendini durduramayan bir çocukla "kaplumbağa kabuğuna çekilme" oyunu, travma yaşamış bir çocukla güvenli bir yer resmi gibi. Pratikte terapist, çocuğun o haftaki ihtiyacına göre iki yol arasında gidip gelir.

Ebeveynin rolü

Oyun terapisi yalnızca çocuğun terapistle geçirdiği saatten ibaret değildir. Anne babayla düzenli görüşmeler sürecin ayrılmaz bir parçasıdır. Süreç, çocuk olmadan yapılan ve anne babanın çocuğu doğumundan bugüne anlattığı bir tanışma görüşmesiyle başlar. Süreç boyunca belirli aralıklarla, çocuğun mahremiyeti korunarak oyunlarda öne çıkan temalar paylaşılır ve evde neler yapılabileceği üzerine çalışılır. Bazı ailelerde anne ya da babanın da katıldığı oturumlar planlanır; ebeveyn, çocuğun liderliğini izlemeyi ve onun duygularına isim koymayı odada deneyerek öğrenir. Evde her gün ayrılan kısa ve bölünmeyen bir oyun zamanı, terapide yapılan çalışmanın etkisini katlar.

Doğru bilinen yanlışlar

• "Oyun terapisi sadece oyun oynamaktır." Oyun bir araçtır; terapist her seansı belirli hedefler doğrultusunda yürütür ve çocuğun oyunundaki temaları izler.
• "Çocuğum çok küçük, zamanla geçer." Bazı zorluklar geçer, ama uzun süren ve hayatı kısıtlayan sorunlar erken desteklendiğinde daha kolay çözülür.
• "Terapiste gitmek çocuğu etiketler." Çocuklar oyun odasını çoğu zaman sevdikleri bir yer olarak hatırlar; önemli olan ona nasıl anlattığınızdır.
• "İlk haftalarda daha kötü olursa terapi işe yaramıyor demektir." Zor duygulara dokunulmaya başlandığında geçici bir artış görülebilir; bu sık rastlanan bir durumdur.

Ne zaman değişim görülür?

Aileler ilk değişimi çoğu zaman beklemedikleri yerden fark eder: Çocuk sabahları daha kolay giyinir, uykuya daha çabuk dalar, kardeşiyle daha uzun süre kavgasız oynar ya da ilk kez "Bugün çok kızdım" diyerek duygusunu sözcüğe döker. Oyunlarda da değişim görülür; başlangıçta hep yıkılan kuleler zamanla ayakta kalmaya, kovalanan figürler saklanacak bir yer bulmaya başlar. Bu küçük işaretleri ebeveyn görüşmelerinde birlikte değerlendiririz.

Süreç ne kadar sürer?

Seanslar genellikle haftada bir, kırk beş elli dakika sürer. Her hafta aynı gün ve aynı saatte yapılması çocuğa güven verir. Belirgin değişim çoğu çocukta birkaç ay içinde görülür; zorluğun ne kadar köklü olduğuna göre süre uzayabilir. Bitiş de önceden planlanır; son seanslar çocuğa önceden haber verilerek bir vedalaşma hazırlığıyla tamamlanır.

Sık sorulanlar