EMDR ile Çalışma

Yıllar önce yaşadığınız bir kaza, bir deprem gecesi ya da sınıfın önünde küçük düşürüldüğünüz bir an... Üzerinden zaman geçmesine rağmen bir fren sesi, bir parfüm ya da kalabalık bir koridor, o anı bütün canlılığıyla geri getirebilir. Kalbiniz hızlanır, bedeniniz o günkü gibi tepki verir; sanki anı geçmişe değil, bugüne aittir. EMDR, Türkçede "göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme" olarak bilinen bir terapi yöntemidir. Amacı anıyı silmek değil, onun bugünkü yükünü hafifletmek ve geçmişte kalması gereken yere yerleştirmektir.

Anılar neden takılı kalır?

Beyin, gün içinde yaşadıklarımızı özellikle uykuda işler ve hafızanın uygun yerlerine yerleştirir. Ancak çok korkutucu ya da sarsıcı bir olay sırasında bu doğal işleme sistemi zorlanır. Anı; o anki görüntüler, sesler, beden duyumları ve "tehlikedeyim", "suç bende" gibi düşüncelerle birlikte ham hâliyle saklanır. Bu yüzden hatırlandığında geçmiş bir olay gibi değil, şu an yaşanıyormuş gibi hissedilir. EMDR, beynin bu anıyı yeniden ele alıp işlemesine yardım eder.

Hangi konularda çalışılır?

• Kaza, deprem, yangın, saldırı gibi ani ve sarsıcı olaylar
• Çocuklukta yaşanan ihmal, şiddet ya da aşağılanma deneyimleri
• Zor geçen bir doğum, ameliyat ya da yoğun bakım deneyimi
• Beklenmedik bir vefatın ardından bir türlü ilerlemeyen yas
• Sınıfta, teneffüste ya da ofiste tekrar tekrar yaşanan dışlanma ve alay
• Tarihi belli bir günden sonra hayatınıza giren kaygı nöbetleri
• Uçak, araba kullanmak, diş tedavisi gibi durumlara karşı yoğun korkular
• Sahne ve performans kaygısı
• "Yetersizim", "sevilmeye değer değilim" gibi geçmişten gelen inançlar

EMDR'nin sekiz aşaması

EMDR rastgele uygulanan bir teknik değil, sekiz aşamalı yapılandırılmış bir süreçtir:

1. Öykü ve plan: Bugünkü sorunlar ve bunlarla bağlantılı anılar belirlenir, hangisiyle başlanacağına karar verilir.
2. Hazırlık: Yöntem ayrıntılı olarak anlatılır; zor duygular yükseldiğinde başvuracağınız nefes, dikkat ve zihinde huzurlu bir sahne kurma egzersizleri birlikte çalışılır.
3. Değerlendirme: Anıyı özetleyen tek bir kare seçilir; o kareye yapışmış olan "Çaresizim" gibi bir cümle, onun yerine inanmak istediğiniz "Elimden geleni yaptım" gibi bir cümle ve göğüste, midede ya da boğazda hissedilen tepki not edilir.
4. Duyarsızlaştırma: Seçilen kare zihinde tutulurken yirmi otuz saniyelik uyarım turları yapılır; turlar arasında kısa bir nefes alınır ve o an neyin belirdiği paylaşılır.
5. Yerleştirme: Rahatsızlık azaldığında olumlu düşüncenin güçlenmesi desteklenir.
6. Beden taraması: Anı hatırlandığında bedende kalan gerginlik olup olmadığına bakılır.
7. Kapanış: Seans, siz sakin ve dengeli bir hâldeyken bitirilir.
8. Yeniden değerlendirme: Bir sonraki seansta önceki çalışmanın etkisine bakılır.

İki yönlü uyarım nedir?

Uyarım; terapistin parmağını ya da bir ışığı gözlerinizle sağa sola izlemeniz, dizlerinize ya da ellerinize sırayla hafifçe dokunulması veya kulaklıktan dönüşümlü sesler duymanız biçiminde olabilir. Bu uyarımların, anıyı akılda tutarken beynin işleme sistemini harekete geçirdiği ve anının yarattığı duygusal yoğunluğu azalttığı düşünülür. Hangi uyarımın size rahat geldiğini birlikte seçeriz.

Doğru bilinen yanlışlar

• "EMDR bir tür hipnozdur." Değildir. Gözleriniz açık, aklınız başınızdadır; elinizi kaldırmanız seansı durdurmak için yeterlidir.
• "Yaşadıklarımı en ince ayrıntısına kadar anlatmam gerekir." Gerekmez. Bazı danışanlar anının ne olduğunu hiç söylemeden de çalışabilir; terapistin bilmesi gereken, o anın sizde uyandırdığı his ve düşüncedir.
• "EMDR anıyı siler." Anı hatırlanmaya devam eder; değişen, onun bugün sizi ne kadar sarstığıdır.
• "Tek seansta biter." Şaşırtıcı hızda rahatlama yaşayanlar olsa da sağlam bir sonuç için çoğu zaman birden fazla oturum gerekir.
• "Sadece büyük travmalar için kullanılır." Küçük görünen ama iz bırakan deneyimlerle de çalışılabilir.

Seanstan sonra neler olabilir?

Çalışma seansı bittiğinde zihin işini hemen bırakmaz. Ertesi günlerde eski bir sahne durup dururken gözünüzün önüne gelebilir, uykunuz hareketlenebilir, kendinizi biraz yorgun ya da hassas hissedebilirsiniz. Bunlar çoğunlukla birkaç gün içinde yatışır. Bu dönemde hazırlıkta öğrendiğiniz egzersizlere dönmenizi, dikkatinizi çeken her şeyi telefonunuza birkaç kelimeyle yazmanızı öneririz; bu notlar bir sonraki görüşmenin pusulası olur.

Kimlerde önce dengeleme gerekir?

Kişi sık sık kendinden ya da çevreden koptuğunu hissediyorsa, alkol veya madde kullanımı sürüyorsa, şu sıralar hayatında büyük bir altüst oluş yaşıyorsa ya da kendine zarar verme dürtüleri varsa, anılara dokunmadan önce zemin güçlendirilir. Bu evre haftalar sürebilir ve aceleye getirilmez. Hamilelik, nöbet geçirme öyküsü ve göz hastalıkları da başta konuşulur; gerekirse göz hareketi yerine dokunma ya da ses kullanılır.

Ne kadar sürer?

Süre, çalışılacak anıların sayısına ve ne kadar eskiye uzandığına bağlıdır. Yetişkin yaşta yaşanmış tek bir kaza için toplamda bir elin parmakları kadar seans yetebilirken, çocukluk boyunca tekrarlanmış zor deneyimlerde süreç mevsimlere yayılabilir. Görüşmeleri genellikle haftada bir yapıyor, anıyla çalışılacak günlerde süreyi biraz uzatıyoruz.

Sık sorulanlar