Aile Danışmanlığı

Bir akşam yemeğinde çatalını tabağına sertçe bırakan bir genç, kapıyı çarpıp odasına giden bir baba, sessizce bulaşıkları yıkayan bir anne ve olan biteni televizyonun sesini açarak duymamaya çalışan küçük bir çocuk... Bu sahnede herkes kendi yükünü taşır, ama kimse diğerinin ne hissettiğini tam bilmez. Aile danışmanlığı, ailenin bir bütün olarak nasıl işlediğine bakar. Sorunu "huysuz genç" ya da "ilgisiz baba" gibi tek bir kişide aramak yerine, aile üyelerinin birbirine nasıl tepki verdiğini ve bu tepkilerin nasıl bir döngü oluşturduğunu görünür kılar.

Aileler hangi dönemlerde destek arar?

• Ergenlik döneminde ebeveyn ile genç arasındaki iletişimin kopması
• Bir çocuğun davranış ya da okul sorunlarının bütün aileyi etkilemesi
• Anne babanın çocuk yetiştirme konusunda sürekli anlaşamaması
• Boşanma, ayrılık ya da yeniden evlilik süreçleri
• Üvey ebeveyn ve üvey kardeş ilişkileri
• Ailede ağır bir hastalık, bağımlılık ya da kayıp
• Büyükanne ve büyükbabalarla sınır sorunları
• Taşınma, iş kaybı ya da ekonomik zorluklar
• Kardeşler arasında süreklileşen kavgalar

Ailede tekrar eden örüntüler

Her ailenin yazılı olmayan kuralları ve rolleri vardır. Kimi ailede bir çocuk "arabulucu", diğeri "sorunlu" olarak görülür. Kimi ailede anneyle çocuk bir tarafta, baba diğer tarafta kalır. Bazı kalıplar kuşaktan kuşağa aktarılır; büyükannenin tavrı annede, annenin tavrı kızında yeniden belirebilir. Danışmanlıkta bu örüntüler, aile ağacı çizimi ya da "bir tartışma nasıl başlar ve nasıl biter?" sorusuyla adım adım haritalanır. Örüntüyü fark eden aile, ondan çıkmanın yollarını da daha kolay bulur. Çoğu zaman tek bir halkanın değişmesi, örneğin babanın tartışma anında odadan çıkmak yerine "Beş dakika sonra konuşalım" demesi, bütün zincirin farklı işlemesine yetebilir.

İlk görüşme

İlk görüşmeye kimlerin katılacağı, ailenin başvuru nedenine göre birlikte belirlenir. Kimi zaman bütün aile, kimi zaman yalnızca anne baba, kimi zaman bir ebeveyn ve çocuğu gelir. Görüşmede her aile üyesinin bakış açısı dinlenir; küçük çocuklar resim ve oyunla sürece katılır. Terapist kimseyi suçlamaz ya da haklı ilan etmez; herkesin kendi deneyimini anlatabileceği bir alan açar. Görüşmenin sonunda aileye özgü hedefler konuşulur.

Ebeveynlik becerileri

Pek çok aile danışmanlığı süreci, anne babanın ortak bir ebeveynlik dili kurmasıyla başlar. Çocuğun yaşına uygun beklentiler, net ve tutarlı kurallar, kurala uyulmadığında uygulanacak öngörülebilir sonuçlar ve olumlu davranışları fark edip takdir etmek üzerine çalışılır. Öfke anında bağırmak yerine sakinleşmek için mola vermek, çocukla her gün kısa ama bölünmeyen bir zaman geçirmek, ekran kurallarını birlikte belirlemek sık kullanılan adımlardır. Bu beceriler seansta konuşulur, evde denenir, bir sonraki görüşmede nasıl gittiği birlikte değerlendirilir.

Boşanma ve yeni aile düzenleri

Boşanma bir evliliği bitirir, ama ebeveynliği bitirmez. Danışmanlıkta ayrılan anne babanın çocuk için iş birliği yapabilmesi, iki ev arasında öngörülebilir bir düzen kurulması ve çocuğun iki ebeveyniyle de bağını sürdürebilmesi hedeflenir. Çocuğun ortada kalmaması, haberci olarak kullanılmaması ve önünde diğer ebeveynin kötülenmemesi uyum sürecini belirgin biçimde kolaylaştırır. Yeniden evlilikle oluşan ailelerde ise üvey ebeveynin rolü, yeni kardeş ilişkileri ve eski alışkanlıklarla yeni düzenin harmanlanması ele alınır.

Kardeşler arasında

Kardeş kavgaları çoğu evde günlük hayatın bir parçasıdır. Ama kavgalar sürekli hâle geldiğinde, bir kardeş diğerine zarar verdiğinde ya da bir çocuk kendini hep geri planda hissettiğinde bütün aile bundan etkilenir. Danışmanlıkta her çocuğun ailedeki yeri, ebeveynlerin farkında olmadan yaptığı karşılaştırmalar ve kardeşlerin birbirine duyduğu kırgınlıklar ele alınır. Anne babanın her çocukla ayrı zaman geçirmesi, hakem olmak yerine çocuklara kendi aralarında anlaşmayı öğretmesi ve kıyaslamadan kaçınması kardeş ilişkilerini belirgin biçimde yumuşatır.

Doğru bilinen yanlışlar

• "Sorun çocukta, onu düzeltin yeter." Çocuğun davranışı çoğu zaman ailedeki bir gerginliğin işaretidir; çözüm bütün ailenin katkısıyla gelir.
• "Aile danışmanlığı için herkesin gelmesi şarttır." Gelebilen üyelerle başlamak bile ailedeki dengeyi değiştirebilir.
• "Çocukların önünde sorun konuşulmaz." Yetişkinlere ait konular ebeveyn görüşmelerinde ele alınır; çocukların katıldığı görüşmelerde onların yaşına uygun konular konuşulur.
• "Danışman bize ne yapacağımızı söyler." Danışman yol gösterir, ama çözümler ailenin kendi değerleri ve imkânları içinde birlikte bulunur.

Görüşme düzeni

Aile görüşmeleri genellikle haftada bir ya da iki haftada bir yapılır. Kalabalık ailelerle çalışırken herkesin söz alabilmesi için görüşmenin yapısı önceden belirlenir. Evde şiddet ya da güvenliği tehdit eden bir durum varsa ortak görüşmelerden önce bu konu ele alınır.

Sık sorulanlar